Zanieczyszczenia, które skracają nam życie. Liczby mówią same za siebie

Smog, ciągły hałas, chemikalia obecne w powietrzu i otoczeniu oraz coraz częstsze ekstremalne temperatury to nie są drobne niedogodności współczesności. Z najnowszych analiz Europejskiej Agencji Środowiska wynika, że czynniki środowiskowe mają udział w blisko 20 proc. zgonów związanych z chorobami serca i układu krążenia w Unii Europejskiej.

Mówimy tutaj o setkach tysięcy przedwczesnych śmierci rocznie, milionach nowych zachorowań i kosztach liczonych w setkach miliardów euro. To nie „nieunikniona cena rozwoju”, lecz obszar, w którym zmiany systemowe mogą realnie poprawić jakość i długość życia.

Powietrze, czyli cichy zabójca bez zapachu

Zanieczyszczenie powietrza pozostaje jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla serca. Długotrwałe wdychanie drobnych pyłów zawieszonych (szczególnie PM2,5), dwutlenku azotu czy ozonu przygruntowego zwiększa ryzyko zawałów, udarów oraz niewydolności serca.

Szacunki pokazują, że samo złe powietrze odpowiada za kilka procent wszystkich zgonów sercowo-naczyniowych w UE, a straty zdrowotne liczone są także w milionach lat życia utraconych z powodu przedwczesnej śmierci. Co istotne, problem nie rozkłada się równomiernie. Wyższe stężenia zanieczyszczeń częściej występują w regionach uboższych, przy ruchliwych drogach i w miejscach z przestarzałymi źródłami ogrzewania.

Do tej układanki dochodzi również bierne palenie, które traktowane jest jak kolejna forma zanieczyszczenia powietrza w otoczeniu. Coraz więcej uwagi poświęca się także aerozolom z e-papierosów, które… wbrew obiegowym opiniom… nie są neutralne dla zdrowia.

Hałas, problem, którego nie widać

Drugim, często lekceważonym czynnikiem jest hałas komunikacyjny. Ciągły szum ulic, kolei czy lotnisk działa na organizm jak przewlekły stres: podnosi poziom hormonów stresu, zaburza sen i sprzyja stanom zapalnym. W dłuższej perspektywie taki stan znacząco zwiększa ryzyko chorób serca i naczyń. Szacunki wskazują na dziesiątki tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie, które można powiązać z nadmiernym hałasem, oraz na tysiące nowych przypadków chorób układu krążenia.

Najbardziej dotkliwe skutki odczuwane są nocą, brak regenerującego snu odbija się na całym organizmie. Co gorsza, mimo upływu lat poziom narażenia na hałas w Europie nie spada w tempie, które pozwalałoby spokojnie patrzeć w przyszłość.

Chemikalia, zagrożenie w małych dawkach

Kolejnym elementem układanki są toksyczne substancje chemiczne, z którymi mamy kontakt w pracy, w domu i w środowisku. Metale ciężkie, takie jak ołów, rtęć czy kadm, mogą szkodzić układowi krążenia nawet wtedy, gdy ich stężenia są niskie, ale ekspozycja trwa latami.

Badania łączą te substancje ze wzrostem ryzyka zawałów, udarów czy zaburzeń rytmu serca. Do tego dochodzą związki obecne w spalinach i dymie, a także niektóre substancje zaburzające gospodarkę hormonalną, które coraz częściej pojawiają się w analizach jako realne zagrożenie dla zdrowia dorosłych. Problem chemikaliów polega na tym, że działają po cichu, skutki pojawiają się po latach i trudno je powiązać z jedną, konkretną przyczyną.

Klimat, gdy pogoda staje się wrogiem

Zmiany klimatu to nie tylko topniejące lodowce i rekordy temperatur. To także bezpośrednie zagrożenie dla osób z chorobami serca. Fale upałów zwiększają liczbę hospitalizacji i zgonów, zwłaszcza wśród seniorów i osób przewlekle chorych.

Problem pogłębia fakt, że znaczna część mieszkańców Europy nie ma możliwości utrzymania komfortowej temperatury w domu latem ani odpowiedniego dogrzania zimą. Upał sprzyja też powstawaniu ozonu przy powierzchni ziemi, a zimno powoduje skurcz naczyń krwionośnych i wzrost ciśnienia, co zwiększa ryzyko zawałów i udarów.

Efekt? Zarówno ekstremalne ciepło, jak i chłód realnie skracają życie.

Co można zrobić?

Europejska Agencja Środowiska podkreśla jedno: rozwiązania istnieją. Kluczowe jest skuteczne wdrażanie już przyjętych przepisów dotyczących jakości powietrza, hałasu i ochrony klimatu oraz ich dalsze wzmacnianie. To działania, które nie wymagają heroicznych wyborów od pojedynczych osób, ale zmniejszają ryzyko zdrowotne całych społeczności.

Zdrowie nie zależy wyłącznie od „dobrych nawyków”, jeśli środowisko codziennie działa przeciwko nam.